Sevan Nişanyan Hayali Coğrafyalar E-BOOK - Sevan Nişanyan Hayali Coğrafyalar E-kitap

Son Yorumlanan E-Kitap


  İleri Excel
  Cazibe
  Çirkinin Aşığı

Sevan Nişanyan   >   Hayali Coğrafyalar E-Kitap


Arkadaşına Öner
Okuyacaklarıma Ekle
Okundu Olarak İşaretle

Bu E-Kitap eklendigi 2013-01-24 tarihinden bu yana 107 defa online okundu ve 226 defa indirildi.

Sevan Nişanyan Hayali Coğrafyalar E-kitap, Sevan Nişanyan Hayali Coğrafyalar E-Book
Sevan Nişanyan tarafından yazılan ve Edebiyat , Tarih , kategori klasmanında olan Hayali Coğrafyalar isimli kitabın açıklaması :

David Wilmshurst imzaly “Do?u Kilisesinin Dini Yapylanmasy -1318-1913¨ (The ecclesiastical organisation of the Church of the East, 1318-1913) isimli çaly?mayy okuyan herhangi bir Türk için, bu kitapta bahsi edilen ve Türkiye synyrlary içinde olan yüzlerce ilçe, köy, mahalle ve mezra isminden herhangi biri dahi tanydyk gelmeyecektir. Zira bu isimlerin neredeyse tamamy, Cumhuriyet’in ilk yyllaryndan bugüne kadar sistemli bir biçimde kök ve anlamlaryndan tamamen koparylyp de?i?tirilerek Türkçele?tirilmi?tir.

Türkiye’nin çok dilli toplumsal yapysyny tek dilli hale dönü?türmeyi hedefleyen ve Cumhuriyet’in kurulu?undan bu yana süren projesinin en önemli aya?yny var olan toplumsal gerçekleri ya tamamen ortadan kaldyrmak ya da gizlemek olu?turdu. Bu yapylyrken de yalnyzca makro bir çerçeveye ba?ly kalynmady, insanlaryn özel hayatlaryna kadar inilerek, isimleri gibi özel varlyklaryna da el konuldu.

Tek millet ülküsünü ayakta tutmak için tarihin deforme edilmesinden, bugünün de gelece?e ya?andy?y haliyle aktarylmamasyna dönük bu azami çabaya itirazyny koruyan Kürtler ise bu süreçte en fazla olumsuz etkilenen kesim oldu. Kürtleri tanymlayan, onlary Türklerden ayyran en önemli unsur olan Kürtçe, kamusal hayattan tamamen uzakla?tyryldy.

Devamynda da bu dilde anylan ki?i isimlerinden yer adlaryna kadar her ?ey Türkçele?tirilmeye çaly?yldy. Kürt ailenin Bêrivan dedi?i çocuk Suna, Kürt köyü Civyan Gürdere, Kürt kenti Gever Yüksekova oldu. Bu derin hafyza silme çaly?masynyn amacy Berîvan diye bir insan, Gever diye bir kent isminin olmady?yny, olsa bile tarihten bir anektod oldu?unu verili bir toplumsal gerçe?e dönü?türmekti. Nitekim Gever gibi yerler için de ‘Kürtçe isim’ de?il, ‘eski isim’ syfaty kullanyldy.

Cumhurba?kany Abdullah Gül’ün 2009'da, ‘Kürt açylymy’ndan kysa bir süre önce Güroymak’a gerçek ady Nor?în ile hitap etmesinin ardyndan, bu isimlerin iadesine dönük yo?un bir beklenti olu?mu? ancak bu da genel ‘açylym’ projesinin askyya alynmasy gibi gündemden dü?ürülmü?tü. Son zamanlarda bu yönde BDP’li belediyeler tarafyndan olumlu kararlar alynsa da bu kararlaryn önemli bir kysmy valilikler, kaymakamlyklar ya da yargynyn engeline takylyyor.

Hayalî co?rafyalar:

Yalnyzca Kürt meselesiyle de?il, Türkiye’nin tümünün gerçek tarihi ve kültürüyle ilgili bu durum ?imdiye dek herkesin farkynda oldu?u, ancak boyutlary konusunda gerçek bir fikrinin olmady?y bir konuydu. Yazar Sevan Ni?anyan’yn, Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfy (TESEV) için hazyrlady?y ‘Hayali Co?rafyalar: Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de De?i?tirilen Yeradlary’ ba?lykly raporu sorunun geni? bir dökümünü ve tarihçesini sa?lamakla bu yönde önemli bir ihtiyacy kar?ylyyor.

Ni?anyan’a göre, Cumhuriyet dönemini de ?ekillendirecek yer adlaryny Türkçele?tirme politikasy Enver Pa?a’ya kadar uzanyyor, politikanyn fiilen uygulamaya konmasy da 1. Dünya Sava?y’nyn ortalarynda, Enver Pa?a’nyn 6 Ocak 1916 tarihli genelgesiyle ba?lyyor. Enver Pa?a, sözkonusu genelgede ‘Yslam olmayan’ milletlerin dillerindeki bölgelerin de?i?tirilmesini ?u sözlerle emrediyor:
“Memalik-i Osmaniyyede Ermenice, Rumca ve Bulgarca, hasyly Yslam olmayan milletler lisanyyla yadedilen vilayet, sancak, kasaba, köy, da?, nehir, ilah. bilcümle isimlerin Türkçeye tahvili mukarrerdir. ?u müsaid zamanymyzdan süratle istifade edilerek bu maksadyn fiile konmasy hususunda himmetinizi rica ederim.”(s.41).

Enver Pa?a’nyn ilkin gerek görmedi?i Müslüman Kürt ve Arap toplumlarynyn dillerindeki bölgelerin isimlerinin de?i?tirilmesine ise Cumhuriyet döneminde ba?lanyyor.

Atatürk sürdürüyor, Ynönü yava?latyyor, Menderes yükseltiyor

Ayny politikanyn Atatürk döneminde sürdürüldü?ünü, Ynönü döneminde neredeyse durdu?unu, 1950'lerinde ortasynda ise ‘radikal’ bir a?amaya evrilerek binlerce yerin isminin de?i?tirilmesine zemin hazyrlayacak düzenlemelerin yapyldy?yny not eden rapor, 1960 sonrasyna dair ?öyle bir döküm veriyor:

“Hazyrlyklar 27 Mayys 1960 darbesinin hemen ertesinde semeresini verdi. Darbeyi izleyen dört ay içinde 10 bine yakyn yeni köy ady resmi kullanyma sokuldu. 1965'ten önce Türkiye’deki tüm yer adlarynyn yakla?yk üçte biri de?i?tirildi. Bazylary binlerce yyllyk tarihe sahip olan 12 bin dolayynda köy ve 4 bin dolayynda ba?ly yerle?im ile binlerce akarsu, da? ve co?rafi ?ekil, bürokratik zihniyetin ürünü olan yeni Türkçe adlara kavu?tu. Eski adlary unutturmak için son derece katy politikalar izlendi. Bu adlary (parantez içinde dahi olsa) gösteren haritalaryn basylmasy, yurda sokulmasy ve da?ytylmasy yasaklandy.” (s.13).

Rapordan, 1965'ten 1980'e kadar ad de?i?tirme politikasynyn bir kez daha yava?lady?yny, 80'darbesinden sonra ise yeniden canlandy?yny ö?reniyoruz. 80 sonrasynda da 1960 tane yerle?im yerinin ismi de?i?tiriliyor (s.15).

Kürt kentlerine özel uygulama:

Ni?anyan, ad de?i?tirme politikasyndan, Türkiye’nin hemen her tarafynyn etkilendi?ini, ancak bunun en yo?un oranda Kürt bölgelerinde uygulandy?yny çarpycy bir tabloyla aktaryyor. Buna göre, 1920'lerden sonra, Türk nüfusun yo?un oldu?u Bursa, Denizli, Çorum, Çankyry, Ankara, Afyon, Manisa, Karabük gibi kentlere neredeyse hiç dokunulmady, bu kentlerdeki isim de?i?tirme oranlary yüzde 10-20 civarlarynda seyretti.

Tersi ?ekilde Kürt kentleri Diyarbakyr, Van, ?yrnak, Hakkari, Mardin, Bitlis, Bingöl, Batman, A?ry, Adyyaman, Tunceli, Mu?, Elazy?, Erzincan, Erzurum ve Siirt’te ad de?i?tirmenin sayysal da?ylymy yüzde 70-90 arasynda gerçekle?ti. Antep, Kars, Malatya, Urfa gibi kentlerde de bölge isimleri yüzde 45 oranynda de?i?tirildi. (s.51).

Rapor, yer isimlerinin dünyanyn her yerinde, tarihin kendisi kadar ya?ly olabildi?ini, kültürün en önemli parçalaryndan oldu?unu farkly örneklerle aktaryyor. Çaly?madaki ?u cümle, söz konusu olanyn yalnyzca bir ülkedeki halk veya halklaryn diline ait nüanslaryn de?il, tüm bir co?rafyanyn tarihinin kaybettirilmesi oldu?unu gayet iyi anlatyyor: “Anadolu’nun Türkler (ve Kürtler) tarafyndan iskâny sürecinde klasik tarih kaynaklarynyn karanlykta byrakty?y pek çok husus, yer adlary analizi sayesinde aydynlatylabilir.” (s.23).

Ni?anyan’yn ayny çerçevede hazyrlady?y “Index Anatolicus: Türkiye Yerle?im Birimleri Envanteri” isimli çaly?masy da Türkiye’deki il, ilçe, mahalle, köy ve mezra gibi yerle?im yerlerinin eski ve yeni isimleri, kökenleri ve hangi tarihlerde de?i?tirildi?ine ili?kin bilgileri Google Map üzerinden yansytyyor.

Kürtlerin son yyllardaki en temel taleplerinden biri olan yer adlarynyn iadesi konusunda, Ni?anyan’yn bu çaly?masy Türkiye’deki yerel ve merkezi yönetimlere önemli bir projeksiyon sunacak kapsamda. Çaly?ma ayny zamanda Türkiye’de Kürt ve Türk toplumlarynyn ya?adyklary yerlerin tarihini bilmeleri açysyndan da faydaly bir kaynak niteli?inde.

Menderes’in hiç mi dahli yok?

‘Hayali Co?rafyalar: Cumhuriyet Döneminde Türkiye’de De?i?tirilen Yeradlary’ sa?lady?y önemli veriler ve perspektiflere ra?men, birkaç hususta ele?tiri konusu nüanslar da baryndyryyor. Öne çykan iki husus ?öyle syralanabilir:

Ni?anyan, Türkçele?tirme politikasynyn kysa tarihini aktardy?y ve bu politikanyn ‘radikal bir dönü?üm’ ya?ady?yny belirtti?i 1950'lerle ilgili kysymda, dönemin Menderes iktidaryny kollayan bir izlenim veriyor. Yazar birkaç yyl sonra binlerce yer adynyn de?i?tirilmesine dönük yasal düzenlemelerin hazyrlandy?y ve bunun Demokrat Parti hükümetinin Yçi?leri Bakanly?y tarafyndan yürütüldü?ü dönemi anlatyrken ne Adnan Menderes ne Demokrat Parti isimlerini kullanyyor.

Ayny ?ekilde 1950'lerin ikinci yarysyndaki bu dönü?ümü “siyasi iktidarlary a?an” ifadesiyle tarif ederek Menderes hükümetine bir etkisizlik payesi veriyor. Yazar ayny bölümde, yapylan düzenlemede ‘Atatürkçülerin’ etkisinin fazlaly?yny “1957'de ‘Türkçe olmayan’ yer adlaryny belirlemek ve yeni adlar önermek amacyyla, Yçi?leri Bakanly?y bünyesinde, silahly kuvvetlerin, üniversitelerin ve di?er Atatürkçü devlet kurumlarynyn katyldy?y Yabancy Adlary De?i?tirme Komisyonu kuruldu” cümlesiyle ima ediyor ancak bunu da herhangi bir ek bilgi vermeden ortada byrakyyor. (s.13).

‘Duygusal tepkiler’:

Ni?anyan, raporda, yer adlarynyn iadesine, bunun nasyl uygulanabilece?ine ili?kin ba?ta Avrupa ülkelerinden olmak üzere çe?itli örnekler veriyor. Ayny ?ekilde iadede Kürt co?rafyasynda izlenmesi gereken yollara dair de öneriler syralyyor. Ancak “15 bini a?kyn örne?in hemen hepsinde, ne yerel ne de resmi bir geçmi?i olan, tamamen bürokratik yaratycyly?yn eseri olan yeni adlar üretilmi?tir” (s.31) diyen Ni?anyan, bundan birkaç sayfa sonra bu bürokratik yaratycyly?yn eseri olan adlaryn kaldyrylmamasy gerekti?ini savunuyor. Yazar bu durumu da, naif sayylabilecek bir gerekçeye ba?lyyor: “…bugün bölgede Cumhuriyet döneminde verilmi? olan yeradlarynyn kaldyrylarak eski adlara geri dönülmesi, kamuoyunda “Türkçenin” yenilgiye u?ramasy ve “Türkçe adlaryn” bölge co?rafyasyndan silinmesi olarak algylanacak ve buna uygun duygusal tepkilerle kar?yla?acaktyr” (s.72).

Rapor, benzer ?ekilde Ermenice isimlerin iadesi konusunda da ‘vatanda?’ tepkisini gerekçe göstererek ?erh koyuyor. “Doksan be? yyldan veya daha uzun süreden beri Ermenilerin ya?amady?y bir köyde ‘Ermenice’ olarak algylanan eski ada dönü?, hakly veya haksyz tepkilere yol açacaktyr” diyen rapor, yine geleneksel devletçi yakla?ymy ça?ry?tyran bir akyl ortaya koyuyor (s.72). Oysa ?u anda Kürt kentlerindeki köy-mezra isimlerinin önemli bir kysmy ya Ermenice ya da Süryanice’dir. Ancak Kürtler günlük, hayatlarynda, Kürtçe isimler kadar bu isimleri de kullanabilmekte, herhangi bir ‘hakly-haksyz’ tepki göstermemektedirler.

Örne?in Hakkarililer, aradan yüzyyly a?kyn bir süre geçmi? olmasyna ra?men Hristiyan Nesturi toplumunun en önemli merkezlerinden olan Koçanis köyünü herhangi bir dini gerekçeyi dikkate almayyp ayny ismiyle anmaya devam etmekteler. Ancak Ni?anyan’yn önerisiyle hareket edilse, buna ra?men köye verilen Türkçe ‘Konak’ isminin kaldyrylmamasy gerekir.

Raporun bu açydan dikkat etmedi?i bir ba?ka önemli husus da özellikle Kürt bölgelerinde il ve ilçe gibi isim dola?ymy çok yaygyn olan yerler dy?ynda yerle?im yerlerinin çok önemli bir kysmynyn Türkçe isimlerinin Kürtlerde büyük ölçüde bir kar?ylyk bulmady?y gerçe?i. Diyarbakyr’dan Van’a, Mardin’den Batman’a kadar, Kürtlerin önemli bir kysmy köy-mezra isimlerini yalnyzca Kürtçe isimleriyle bilmektedirler. Dolayysyyla çok sayyda yerle?im yerinin Türkçe isimlerinin bugün bile kaldyrylmasy oradaki halk için herhangi bir ‘kayyp’ anlamy ta?ymayacak, bilakis memnuniyetle kar?ylanacaktyr. Burada raporun yazarynyn açyk bir ?ekilde tarihi-kültürü ilgilendiren böylesi önemli bir konuda güncel siyasi konjonktürün ‘duygusal’ etkisinde kaldy?yny söylemek mümkün.

Bir ba?ka tuhaf nokta, raporu hazyrlayan TESEV Demokratikle?me Programy’nyn da Ni?anyan’yn ‘duygusal tepki’ önermesine ikna olmu? görünmesi. Raporun ‘Sunu?’ yazysynda Demokratikle?me Programy’ndan Özge Genç ve Mehmet Ekinci, bunu “Bu yakla?ymyn pratik açydan gerçekçi oldu?unu teslim etmekle birlikte…” sözleriyle ifade ediyor. Önermenin ‘pratik açydan gerçekçi’ olup olmady?y dahi tarty?maya çok açyk. Ancak öyle bile olsa, zaten tarty?ylan ve sykyntysy çekilen meselenin kendisi, ‘pratik açydan gerçekçi’ gibi görünen verili toplumsal adaletsizliklerin kaldyrylmasy de?il midir?


Hayali Coğrafyalar Hakkında Yorumlar
Ekitap Arşivi adlı sitemizde paylaşılan tüm e-kitaplar sunucumuzla alakası olmayan çesitli paylaşım ortamlarında barındırılmaktadır. Sitemiz sadece bu kaynaklardan eklenmiş ve ekleyenler tarafından paylaşıma açılmış e-kitapları yayınlamaktadır. Sunucularımıza kesinlikle yükleme yapılmamaktadır. Bu yüzden Ekitap Arşivi sitesi hiç bir yasal hükümlülüge tabi tutulamaz. Eğer tehlif hakkının size yada yayın evinize ait olduğu bir içerik ile karşılaşırsanız lütfen iletişim sayfamızdan kitabın kaldırılması talebinde bulunun. Tehlif hakkı bildirim değerlendirmeleri 7 iş günü içerisinde sonuçlandırılacak ve ilgili kitap paylaşımı durdurulacaktır.

Copyright 2012 - 2017 © Ekitap Arşivi - .
.